Forum voor Democratie langs de meetlat van het rechts-populisme

CDA en VVD: word wakker!

Hans Goslinga schreef op 15 maart jl.  In Trouw een column over de 19^e eeuwse liberaal Thorbecke (de man van de grondwet van 1848) die meende dat de Nederlanders onder zijn staatsbestel van ingetoomde machten, ‘het vrijste volk ter wereld’ konden zijn, onder voorwaarde dat de macht gedeeld en beteugeld zou zijn. “Hoezeer populisten als Geert Wilders en Thierry Baudet zich ook in de naam van hun partij met ‘vrijheid’ en ‘democratie’ associëren, met hun aanvallen op de tweede, derde en vierde macht (parlement, rechters, pers) laten ze zien dat ze de koppeling van de democratie aan vrijheid, waarheid en recht willen doorbreken. Ze varen op kompassen waarvan Thorbecke de natie verre wilde houden, richting een ‘illiberale democratie’ (zoals in Hongarije en Polen), waarin de macht het recht schept in plaats van zich daaraan onderworpen acht”.

Ook al betreft het samenwerking met Forum voor Democratie op provinciaal niveau de politieke leiders van CDA en VVD moeten wel beseffen hoe deze partij zaagt aan de wortels van de parlementaire democratie en rechtsstaat. Dat kun je de bewoners van Brabant toch niet aandoen! Deze provincie beschouwen als een proeftuin voor samenwerking met deze partij in maart 2021 na de verkiezingen voor de Tweede Kamer op landelijk niveau is volgens mij een gevaarlijke ontwikkeling.

In de column van Sheila Sitalsing in de Volkskrant van 16 maart jl.  “Allerlei mooie verhalen verdrinken in de coronastroom” benadrukt zij dat het volgende bericht “bijna kopje-onder gegaan is in de coronatsunami: de verkoop van de CDA-ziel in het Brabantse provinciebestuur, waar met VVD, Lokaal Brabant en Forum voor Democratie een coalitie gevormd wordt en waar enig corona-oponthoud wordt ondervonden bij het raadplegen van CDA-leden”.

Volgens Sitalsing had Thierry Baudet op de hoorzitting in de Tweede Kamer over veronderstelde partijdigheid (dikastrocratie) en over de mogelijke inmenging van rechters in de politiek een vragenlijst willen voorleggen aan de experts. Daarop stond: ‘Kunt u op een schaal van 1 t/m 10 aangeven in welke mate de volgende persoonskenmerken van rechters van invloed zijn op de inhoud van gerechtelijke uitspraken en op hun legitimiteit?’ In de lijst persoonskenmerken staan onder meer: ‘Etniciteit, hormoonspiegel, geslacht, seksuele voorkeur, persoonlijke trauma’s, culturele voorkeuren, familieleven’. Gekkigheid, zeiden de andere deelnemers en de vragenlijst ging niet door. Deze poging van Baudet maakt duidelijk op welke wijze hij het denken over rechters en de rechtspraak wil beïnvloeden. Een ander voorbeeld daarvan geeft Sitalsing ook : “Activistische rechters’, zei de halve vaderlandse pers Thierry Baudet na, waardoor het vermeende rechteractivisme zich als feit ging nestelen in de hoofden van lezers en kijkers en luisteraars – een beetje zoals de mensen ‘Niet hamsteren!’ als aansporing tot hamsteren hebben geïnterpreteerd”.

Tom-Jan Meeus schreef onder het kopje ‘een opmerkelijk voorvalletje in de marge van al het coronanieuws’ in de NRC van 14 maart jl. een column over hoe Baudet regelde dat een Poetin-vazal het woord kreeg in de Kamer.

“Het voltrok zich maandag en het duurde, schat ik, vijf á tien minuten.

De Tweede Kamer hield een rondetafelgesprek met deskundigen over de mogelijke inmenging van rechters in de politiek. Onder de deskundigen bevond zich de Brit John Laughland (56), een trouwe apologeet van Poetin die in het recente verleden een pro-Russische denktank in Parijs leidde, gefinancierd met Russisch geld.

In de Kamer ging Laughland onder meer los op magistraten van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM). Kritiek die ze in Rusland al kenden: op Poetins propagandakanaal RT schetste Laughland, een vaste RT-medewerker, twee weken eerder eenzelfde verhaal, waarbij hij EHRM-rechters voorstelde als paladijnen van George Soros.

Het is karakteristiek voor het repertoire van de man, dat vrijwel altijd aansluit bij Poetins complotgedreven wereldbeeld. Die man kwam dus, nota bene op de eerste dag van het MH17-proces, bijdragen aan een Nederlandse parlementaire discussie over tekortkomingen van de rechtelijke macht. En hoe beknopt zijn bijdrage ook was, mij viel vooral op hoe onbekommerd de Kamer omging met dit evidente product van Poetins propagandamachine: ze gaven geen kik”.

Wie had deze man, volgens Baudet de ‘partij-ideoloog’ van FVD, voorgedragen als deskundige? U mag één keer raden! “En zo kon het gebeuren dat maandag het eerste optreden in de Tweede Kamer van Poetin-apologeet en FVD-ideoloog John Laughland samenviel met de eerste dag van het MH17-proces. Het MH17-proces waarover Baudet in 2017, in een mede door hem ondertekende brief aan Trump, de onafhankelijkheid van het Nederlandse OM in twijfel trok. En waarover hij in 2018 een motie weigerde te steunen die beoogde Rusland van overheidswege aansprakelijk te stellen voor de geleden schade.

Je kon misschien denken dat Laughlands kritiek op het Europees Hof voor de Rechten van de Mens niets met MH17 uitstaande heeft – maar dat is een misverstand.

Juist bij dit Hof loopt een door nabestaanden aangespannen procedure tegen Rusland, waarin het draait om twee vragen: of dat land met het neerschieten van MH17 het Europees mensenrechtenverdrag heeft geschonden; en of het voldoende heeft meegewerkt aan het OM-onderzoek”.

Drie artikelen in één weekend die aantonen dat verdediging van de democratie en de rechtsstaat bij Forum voor Democratie niet in goede handen is. Vooral het in twijfel trekken van de integriteit van Nederlandse en Europese rechters vind ik heel bedenkelijk. Daarnaast is het van belang er op te wijzen dat andere politieke partijen in de Tweede Kamer en een deel van de journalisten Baudet de gelegenheid bieden om zijn benadering van de rechterlijke macht salonfähig te maken. Verder is het voor mij een raadsel dat de kritische houding van Thierry Baudet tegenover het MH17- onderzoek niet tot meer verontwaardiging bij de andere politieke partijen leidt. Een politiek leider die namens het volk de Nederlandse natiestaat wil verdedigen, nee wil terugveroveren op de Europese Unie, laat een groot deel van de Nederlandse bevolking en vooral de nabestaanden van degenen die omgekomen zijn bij deze ramp, volledig in de kou staan.

Daarom roep ik de politieke leiders van VVD en CDA, maar ook die van de andere politieke partijen op: ‘bezint eer ge begint’ met het samenwerken met Forum voor Democratie.

Mijn aanbevelingen (bestemd voor vertegenwoordigers van de niet-populistische partijen en journalisten):

1.      Omdat ik de groei van rechts-populistische partijen in een groot deel van de wereld als een serieuze bedreiging zie voor de liberale democratie is mijn advies: neem de opkomst van rechts-populisme serieus!

2.      Omdat de opkomst van deze partijen mede mogelijk gemaakt is door de politieke partijen die jarenlang regeringsverantwoordelijkheid hebben gedragen: neem de klachten en wensen van de stemmers op deze partijen serieus.

3.      Oproep aan vertegenwoordigers van de niet-populistische partijen: spreek en handel niet zoals de rechts-populisten. Neem het grove taalgebruik en de negatieve bejegening van (politieke) tegenstanders niet over.

4.      Ik gebruik bewust de term rechts-populisme en niet extreem-rechts of (neo)-fascistisch, ook al wordt er geflirt met extreem-rechtse ideeën. Waarom? Omdat het doel, het verdedigen van de liberale democratie en rechtsstaat, niet gediend is met een felle discussie over deze beladen terminologie. Daarom adviseer ik politici, journalisten, publicisten, wetenschappers enz. de term rechts-populisme te gebruiken.

5.      Ik vind het moeilijk om concrete adviezen te geven aan de klassieke politieke partijen hoe ze het aan de rechts-populisten verloren terrein terug kunnen winnen, maar het uitgangspunt moet zijn: ga uit van de eigen principes en eigen kracht. Werk met een uitgewerkte visie voor de lange termijn en met maatregelen die daarin passen voor de korte termijn. Doe dit met alle onderwerpen waarmee de rechts-populistische partijen de aandacht trekken en kom met alternatieven voor hun oplossingen: immigratie, integratie, arbeidsmigratie als onderdeel van het beleid en de uitgangspunten van de Europese Unie, erkenning dat in het onderwijs, de zorg enz. door bezuinigingen en regelgeving die gebaseerd is op wantrouwen een fundamentele koerswijziging nodig is.

a.       Wees eerlijk over je stemgedrag met betrekking tot bijvoorbeeld de Europese Unie. Veel politici hebben de neiging om te roepen dat een bepaalde maatregel de ‘schuld is van Brussel”, terwijl hun partijen zelf voor die maatregel hebben gestemd.

b.      Toon moed als er maatregelen genomen moeten worden in verband met de klimaatproblematiek of het coronavirus. Streef er naar de lasten van deze maatregelen zo eerlijk mogelijk te verdelen.

c.       Bekritiseer het rechts-populisme doelgericht, in plaats van te reageren op elke leugen: maak duidelijk dat ze vaak niet opkomen voor de belangen van de mensen die ze zeggen te vertegenwoordigen en dat hun voorstellen vaak de rechtsstaat uithollen.

Naschrift

Op woensdag 18 maart vond het debat over de coronacrisis plaats in de (sterk uitgedunde) Tweede Kamer. Tom-Jan Meeus schreef in de NRC daar het volgende over:

“Woensdagochtend legde RIVM-directeur Jaap van Dissel de Tweede Kamer uit waarom hij sceptisch is over de Chinese aanpak van afgrendeling (‘lockdown’). Het werkt op korte termijn, zei hij, daarna niet meer. Het klonk redelijk. Maar PVV-leider Wilders maakte ervan dat Rutte „bewust aanstuurt op doden”. Thierry Baudet (FvD) vond het „zeer riskant” en voorzag „tienduizenden doden”. Met hun toon en stijl isoleerden de twee fractievoorzitters op de rechterflank zich doelbewust van de andere partijen in de Tweede Kamer. Waar de rest van de Kamer erkende dat de wetenschap met grote onzekerheden kampt over het coronavirus, wisten Baudet en Wilders heel zeker dat zij het allemaal beter weten. „Snap dat dan”, zei Baudet bijvoorbeeld tegen Klaver. En volgens Wilders kan de Kamer zich geen discussie meer veroorloven. Hun collega-Kamerleden worstelden er zichtbaar mee. „Wilders staat hier met een bijna jaloersmakende stelligheid zijn eigen theorieën te verkondigen als zijnde de waarheid”, verzuchtte Jetten.

Dus bevat deze crisis voor VVD en CDA ook een ongemakkelijk lesje. Hun Brabantse afdelingen besloten laatst in zee te gaan met FvD voor de vorming van een provinciebestuur. Nu blijkt met welke mentaliteit ze willen samenwerken.

Teun Monster                                                                                         

Historicus en oud-docent geschiedenis, maatschappijleer en maatschappijwetenschappen